2009 Eylül | Turkish Chemistry - Part 2
Eyl 21

KÄ°MYASAL HESAPLAMALAR
icon1 admin | icon2 General Chemistry | icon4 09 21st, 2009| icon3No Comments »


Mol: 6,02.1023 taneciÄŸe 1 mol denir.
Bu sayıya Avogadro sayısı denir.
Bazı işlemlerde kısaltma olarak (No: Avogadro sayısı) gösterilir.
1 mol Mg atomu 6,02.1023 tane içerir.
1 mol H2SO3 ü 6,02.1023 tane içerir.
1 mol Al2(SO4)3 ü 6,02.1023 tane içerir.
1 mol H2 ü 6,02.1023 tane içerir.
Bir atomun gram türünden miktarına -gram (1 mol ) denir.
Bir bileşiğin kütlesinin gram türünden miktarına -gram (1 mol ) denir.
1 mol H2SO4 bileşiği: H: 1, S: 32, O : 16 olmak üzere 2.1 + 32 + 4.16 = 98 gram olarak bulunur.
Bir iyonun gram türünden miktarına iyon-gram denir.
Gazlar için;
Normal şartlar altında (N.Ş.A.), (0°C, 1 atm) 1 mol , 22,4 lt.dir.

 

 

Örnek – 1
Normal şartlar altında 11,2 lt. hacim kaplayan SO3 ı için;
(S: 32, O: 16)

  1. Kaç moldür?
  2. Kaç gramdır?
  3. Kaç tane içerir?
  4. Kaç tane içerir?

sorularını cevaplayınız?

Çözüm
a. 1 mol N.Åž.A 22,4 lt.
x 11,2 lt.

x = 0,5 mol.

b. 1 mol SO3′ün kütlesini hesaplayalım.
32 + 3.16 = 80 gram
1 mol SO3 80 g ise
0,5 mol x

x = 40 gram.

c. 1 mol SO3 6,02.1023 tane içerir ise
0,5 mol SO3 x

x = 3,01.1023 tane SO3 ü vardır.

d. 1 mol SO3 4.6,02.1023 tane ise
0,5 mol SO3 x

x = 12,04.1023 tane vardır.

BİLEŞİK FORMÜLÜ BULMA PROBLEMLERİ
Kaba Formül (Basit Formül)
Bir bileşiği oluşturan atomların cinsini ve oranını belirten formüldür. Kaba formülde ü oluşturan atomların kaçar tane olduğu bilinemez.

Gerçek Formül ( Formülü)
Bir bileşiği oluşturan atomların cinsini oranını ve sayısını belirten formüldür. formülünde simgelerin altındaki sayılar, bileşiğin bir ü içindeki element atomlarının gerçek sayılarını gösterir.
Bir bileşiğin kaba formülünün bulunabilmesi için bileşiği oluşturan atomların ayrı ayrı mol sayıları bulunur ve bu sayılar en küçük tamsayılar haline getirilir. Şayet bileşiğin gerçek () formülü isteniyorsa kaba formül bulunduktan sonra bileşiğin mol ağırlığı ya da içerdiği toplam sayısı verilmelidir.

KÄ°MYA KANUNLARI
1. Kütle Korunumu Kanunu
Reaksiyona girenlerin kütleleri toplamı, reaksiyondan çıkanların kütleleri toplamına eşittir.

Örnek – 2
Aşağıda bazı maddelerin ağırlıkları verilmiştir.
X in mol ağırlığı : 160 g/mol
Y nin mol ağırlığı : 28 g/mol
Z nin mol ağırlığı : 56 g/mol ise
X + 3Y ® 2Z + 3T
T’nin mol ağırlığı kaçtır?

Çözüm
Verilenler mol ağırlığı ise katsayısı ile çarpılıp ürünler girenlere eşitlenmelidir.

2. Sabit Oranlar Kanunu
Bir bileşiği oluşturan elementlerin ağırlıkları arasında sabit bir oran vardır.
Fe2O3 bileÅŸiÄŸinde (Fe: 56, O: 16)
2.56 = 112 gram Fe’ye karşılık
3.16 = 48 g O vardır.
birleÅŸme oranı en sade ÅŸekilde 7 gram Fe’ye karşı 3 gram oksijendir.

Örnek – 3
X2Y3 bileşiğinin birleşme oranı ise hangi sonuçlar çıkarılabilir?

Çözüm
11 gram X2Y3 bileÅŸiÄŸinin 8 gramı X, 3 gramı Y’dir.
Veya: X’in ağırlığı 4 ise Y’nin ağırlığı 1′dir, sonuçları çıkarılabilir.

3. Katlı Oranlar Kanunu
İki element arasında birden fazla bileşik oluşabiliyorsa, bu bileşiklerde elementlerden birinin sabit miktarına karşı diğerinin değişen miktarı arasında basit ve tam sayılarla ifade edilen orana katlı oranlar denir.

AÄžIRLIÄžI BULMA PROBLEMLERÄ°
Bir bileşik içerisinde ağırlığı bilinmeyen elementlerin ağırlığını bulabilmek için öncelikle bileşiğin 1 molünün ağırlığı bulunmalıdır. ağırlığı verilenler kullanılarak sorulan bulunur.

Örnek – 5
9,6 gram oksijen içeren X2O3 bileşiği 32 gram ise X in ağırlığı kaçtır? (O : 16)

Çözüm
Önce bileşiğin mol sayısını hesaplayalım.
1 mol X2O3 te 48 gram oksijen varsa
x mol X2O3 9,6 gram oksijen varsa
__________________________________
x = 0,2 mol

0,2 mol X2O3 32 gram ise
1 mol X2O3 x
__________________________________
x = 160 gram

1 mol X2O3 160 gram olduğuna göre
2X + 3.16 = 160
x = 56 olarak bulunur.

DENKLEMLÄ° KÄ°MYA PROBLEMLERÄ°
Kimyasal hesaplamaların denklemler yardımıyla yapılmasını bu başlık altında inceleyeceğiz.

Bu tip problemlerde;

  1. Denklem verilmiş ise denklemin denk olup olmadığı kontrol edilmeli, denklem denk değilse denkleştirilmelidir.
  2. Hangi maddelerin reaksiyona girip hangi maddelerin oluştuğu verilir. Bunlar denklemde yerine yazılmalı ve denklem denkleştirilmelidir.
  3. Reaksiyona giren maddeler verilir fakat ürünler belirtilmez. Bu durumda denklem yazılmalıdır ve denkleştirilmelidir.

2Al + 3S ® Al2S3 denklemine göre (Al: 27,S: 32);

  1. 2 mol alüminyum 3 mol S ile reaksiyona girmiş 1 mol Al2S3 oluşmuştur.
  2. 54 g Alüminyum 96 gram S ile reaksiyona girerse 150 gram Al2S3 oluşturur.
  3. 2. 6,02.1023 tane Al, 3.6,02.1023 tane S ile tepkimeye girdiÄŸinde 6,02.1023 tane Al2S3 oluÅŸur.

yorumları yapılabilir.

Örnek – 6
9 g Al yeterli miktarda HNO3 ile reaksiyona girerek çözünüyor.
a. Kaç mol HNO3 gerekir?
b. Oluşan H2 ı normal koşullarda kaç litredir?

Çözüm
Denklem yazılıp eşitlenir.
Al + 3HNO3 ® Al(NO3)3 + 3/2H2
1 mol 3 mol 1 mol 1,5 mol

a. Önce Al nin mol sayısını bulalım

mol Al 3 mol HNO3 ile reaksiyona girerse

x

x = 1 mol HNO3 gerekir.

b. 1 mol Al dan 1,5 mol H2 oluÅŸursa
x

x = 0,5 0,5 0,5 0,5 mol H2(g) oluÅŸur.
VH2 = 0,5 x 22,4 = 11,2 Lt H2 oluÅŸur.

ARTIK PROBLEMLERÄ°
Reaksiyona giren maddelerden herhangi birinin başlangıçta alınan miktarının sınırlı olması durumunda diğer maddeler ne kadar fazla olursa olsun reaksiyona giremeyecek, yani artışı olacaktır.
Oluşan ürün miktarı ise sınırlı olana yani tamamen harcanana bağlı olacaktır.

Örnek – 7
0,3 mol N2 ile 2 gram H2 gazlarının karışımından birisi bitinceye kadar NH3(g) oluşturuluyor.
Aşağıdaki soruları yanıtlayınız? (N : 14, H : 1)
a. Kaç mol NH3(g) oluşur?
b. Reaksiyondan sonra toplam NŞA da kaç lt gelir?

Çözüm
Reaksiyon denklemi yazılıp eşitlenirse
N2(g) + 3H2(g) ® 2NH3(g)
elde edilir. Soruda N2 ve H2 verildiğinden hangisinin az ya da çok olduğu tespit edilmelidir. H2 nin mol sayısı N2 mol sayısının 3 katı olacakmış. N2 ı 0,3 mol girerse H2 ı 0,9 mol reaksiyona girer yani H2 ının 0,1 molü fazladır. Bu durumda;

a.

Alınan: N2 + 3H2 ® 2NH3
Reaksiyona giren:0.3 MOL 1MOL 0
Sonuç: 0,3 mol 0,9 mol 0,6 mol

0,3 mol 0,9 mol 0,6 mol

Biter 0,1 mol 0,6 mol
Artar oluÅŸur.

b.
Ortamda
Artan : 0,1 mol
OluÅŸan : 0,6 mol

Toplam :0,7 mol

1 mol N.Åž.A’da 22,4 lt ise
0,7 mol x

x =15,68 lt gelir.

KARIÅžIM PROBLEMLERÄ°
Bir karışımdaki herbir maddenin miktarını tespit etmeye yönelik soru tipleridir. Denklemsiz ya da denklemli olarak karşımıza çıkabilir. Reaksiyonlu sorularda maddelerin verdiği reaksiyonlar bilinmelidir. Soruların çözümünde mol ile işlem yapmakta fayda vardır.
0,7 mol X

Örnek – 8
Eşit kütlede CH4 ve SO2 den oluşan karışım 3,01.1022 tane içermektedir.
Buna göre karışımdaki herbir kaçar mol dür?
(H: 1, C: 12, O: 16, S: 32,)

Çözüm
CH4 ve SO2 den oluşan karışımın sayısı 3,01.1022 tane ise mol sayısı 0,05 mol dür.
Karışımdaki gazların kütleleri eşit olduğuna göre mol oranları SO2 için x mol ise
CH4 için 4x mol dür.
Buna göre 0,05 mollük karışımın 0,01 molü SO2′ye 0,04 molü CH4 e aittir.

  • MOL KAVRAMI
Eyl 21

KÄ°MYASAL BAÄžLAR
icon1 admin | icon2 General Chemistry | icon4 09 21st, 2009| icon3No Comments »
KÄ°MYASAL BAÄžLAR


bağ, moleküllerde atomları birarada tutan kuvvettir. Bir bağın oluşabilmesi için atomlar tek başına bulundukları zamankinden daha kararlı (az enerjiye sahip) olmalıdırlar. Genelleme yapmak gerekirse bağlar oluşurken dışarıya verirler.
Atomlar bağ yaparken, elektron dizilişlerini soygazlara benzetmeye çalışırlar. Bir atomun yapabileceği bağ sayısı, sahip olduğu veya az ile sahip olabileceği yarı dolu orbital sayısına eşittir.
Soygazların oluşturamamasının sebebi bütün orbitallerinin dolu olmasındandır.  

 


Ä°YONÄ°K BAÄžLAR
İyonik bağlar, metaller ile ametaller arasında metallerin elektron vermesi ametallerin elektron almasıyla oluşan bağlanmadır.
Metaller elektron vererek (+) değerlik, ametaller elektron alarak (-) değerlik alırlar. Bu şekilde oluşan (+) ve (-) yükler birbirini büyük bir kuvvetle çekerler. Bu çekim bağın oluşumuna sebep olur. Onun için bağlı bileşikleri ayrıştırmak zordur.
Elektron aktarımıyla oluşan bileşiklerde, kaybedilen ve kazanılan elektron sayıları eşit olmalıdır.

  • Ä°yonik katılar belirli bir kristal yapı oluÅŸtururlar.
  • Ä°yonik baÄŸlı bileÅŸikler oda sıcaklığında katı halde bulunurlar.
  • Ä°;Ä°yonik bileÅŸikler katı halde elektriÄŸi iletmez. Sıvı halde ve çözeltileri elektriÄŸi iletir.

NaCl, MgS, BaCl2 bileşikleri bağlı bileşiklere örnek olarak verilebilir.

KOVALENT BAÄžLAR
Hidrojenin ametallerle ya da ametallerin kendi aralarında elektronlarını ortaklaşa kullanarak oluşturulan bağa kovalent bağ denir.

a. Apolar Kovalet BaÄŸ
Kutupsuz baÄŸ, yani (+), (-) kutbu yoktur.
İ;İki hidrojen atomu elektronları ortaklaşa kullanarak bağ oluştururlar.

Elektron nokta yapısıyla;

şeklinde gösterilir. İki arasındaki bağ H-H şeklinde gösterilir ve H2 şeklinde yazılır.
Aynı cins atomlar arasındaki bağ apolar kovalent bağdır.

b. Polar Kovalent BaÄŸlar
Farklı ametaller arasında oluşan bağa polar kovalent (kutuplu) bağ diyoruz.
Elektronlar iki atom arasında eşit olarak paylaşılmadığından kutuplaşma oluşur ve buna polar kovalent bağ denir. Bu polarlığı HF molekülü ile açıklamaya çalışalım:
Hidrojen ve Flor elektron ortaklığı ile oluşturmuş durumdadır. Florun elektron alması yani elektronu kendisine çekme gücü hidrojenden daha fazla olduğundan elektron kısmen de olsa Flor tarafındadır. Dolayısıyle Flor kısmen (-), Hidrojen ise kısmen (+) yüklenmiş olur. Bu olaya kutuplaşma, bu tür bağa polar kovalent bağ denir.

BİR ATOMUN YAPABİLECEĞİ BAĞ SAYISI

  • Bir atomun yapabileceÄŸi baÄŸ sayısı; o un sahip olduÄŸu veya çok az ile sahip olabileceÄŸi yarı dolu orbital sayısı kadardır.
  • Bir alt yörüngeden bir üst yörüngeye elektron uyarılarak yarı dolu orbital oluÅŸturma çok istediÄŸinden baÄŸ yapmaya elveriÅŸli olamaz.


1 baÄŸ yapabilir.

Orbital tam dolu olduÄŸundan baÄŸ yapamaz.

Bir tane yarı dolu orbitali vardır. 1 bağ yapabilir.

2 baÄŸ yapması gerekir. Ancak C’nun 4 baÄŸ yaptığı biliniyor. O halde uyarılmış durumda;

4 tane yarı dolu orbital olur. Dolayısıyla 4 bağ yapabilir.

Üç bağ yapabilir. Boş orbital olmadığından uyarma yapılamaz.

2 bağ yapabilir. Boş orbital olmadığından uyarma yapılamaz.

1 bağ yapabilir. Boş orbital olmadığından uyarma yapılamaz.

Yarıdolu orbital olmadığından yapamaz.

MOLEKÜL BİÇİMLERİ

(1A ile 7A, 2A ile 6A, 3A ile 5A)
ve bağlar polardır.
Molekül biçimi doğrusal (Açı 180° dir.)

a. X: 2A Y: 7A veya hidrojen ise;
apolar, baÄŸlar polar
Molekül biçimi doğrusal (Açı 180°)
HibritleÅŸme sp dir.
b. X: 4A Y: 2A veya 6A ise:
Molekül apolar, bağlar polar
Molekül biçimi doğrusal (Açı 180°)
HibritleÅŸme sp dir.
c. X: 6A Y: 1A veya 7A ise;
Molekül ve bağlar polar
Molekül biçimi kırık doğru (Açı 105°)
Hibritleşme sp2 tür.

a. X: 3A Y: 7A veya hidrojen ise;
apolar, baÄŸlar polar.
Molekül biçimi düzlem üçgen (Açı 120°)
HibritleÅŸme sp2 dir.
b. X: 5A Y: 7A veya 1A grubunda ise;
Molekül ve bağlar polar,
Molekül biçimi üçgen piramit (Açı 107°)
Hibritleşme sp3 tür.

(CH4, SiF4, NH4+, SO4-2 gibi)
Molekül apolar, bağlar polar
Molekül biçimi düzgün dörtyüzlü (Açı 109,5°)
Hibritleşme sp3 tür.

İKİLİ VE ÜÇLÜ BAĞLAR
Bazı moleküllerde, iki atom birbirine iki ya da üç bağ ile bağlanabilirler. İki arasındaki ilk oluşan bağ sigma (d) bağıdır. Diğer bağlar ise pi (p) bağıdır. İki atom arasında ikili bağ varsa biri d diğeri p bağıdır. Üçlü bağ varsa bir tanesi d diğerleri p bağıdır.

molekülünde 5 tane sigma bir tane p bağı vardır.
H – N = N – H
molekülünde 3 tane d, 1 tane p bağı vardır.

molekülünde 11 tane d, 1 tane p bağı vardır.
H – C º N
molekülünde 2 tane d, 2 tane p bağı vardır.
H – C º C – H
molekülünde 3 tane d, 2 tane p bağı vardır.
O = C = O
molekülünde 2 tane d, 2 tane p bağı vardır.

Karbon (C) Atomunun HibritleÅŸmesi
C u 4 bağın tamamını tek bağ olarak yapmışsa, hibritleşmesi sp3 tür.
C unda bir tane 2 li bağ varsa = hibritleşmesi sp2 dir. Yani bir p bağı var ise
hibritleÅŸme sp2 dir. C u 3 lü baÄŸ yapmışsa – C º ya da her iki tarafında 2 li baÄŸ varsa
= C = şeklinde ise hibritleşmesi sp dir. Yani iki tane p bağı bağlı ise hibritleşme sp dir.

MOLEKÃœLLER ARASI BAÄžLAR
Maddeler gaz halinde iken hemen hemen birbirinden bağımsız hareket ederler ve arasında herhangi bir itme ve çekme kuvveti yok denecek kadar azdır.
Maddeler sıvı hale getirildiklerinde ya da katı halde bulunduklarında birbirlerine yaklaşacağından arasında bir itme ve çekme kuvveti oluşacaktır. Bu etkileşmeye molekül arası bağ denir. Bu çekim bağ tanımına girmez.
Maddelerin erime ve kaynama noktalarının yüksek ya da düşük olması molekül arasında oluşan bağların kuvvetiyle ilişkilidir.

Van Der Waals Çekimleri
Kovalent bağlı apolar moleküllerde (H2, CO2, N2 gibi) ve soygazlarda yoğun fazlarda sadece kütlelerinden kaynaklanan bir çekim kuvveti oluşmaktadır. Bu kuvvete van der waals bağları denir. yoğun fazda sadece van der waals bağı bulunan maddelere moleküler maddeler denir.
Moleküler maddelerin mol ağırlıkları arttıkça kaynama ve erime noktaları yükselir.
Örneğin oda koşullarında F2 ve Cl2 gaz, Br2 sıvı, I2 ise katıdır. Van der waals etkileşimi
en fazla olan I2, en az olan ise F2 dir.

– EtkileÅŸimi
Polar moleküllerde (+) ve (-) yüklerin birbirini çekmesiyle oluşan bağlanmadır. Van der waals bağlarından kuvvetlidir. (HF, HCl, H2O)

molekül arası bağ - etkileşimi

Molekül arası bağlar - etkileşimi.
(- – - – - – - – -) ile gösterilen baÄŸlardır.

Hidrojen Bağı
Hidrojenin F, O, N gibi elektron ilgisi büyük olan lar ile oluÅŸturduÄŸu (HF, H2O, NH3…) bileÅŸiklerde molekülleri bir arada tutan kuvvete hidrojen bağı denir.
H’nin oksijene baÄŸlı olduÄŸu R – OH (alkol),

(Karboksilli asit) bileşiklerinde molekül arası bağlar, hidrojen
bağıdır.


Oksijen ve hidrojen arasında noktalı olarak gösterilen bağlanma hidrojen bağlarıdır.
Hidrojen bağları van der waals bağlarından ve - bağlarından daha kuvvetlidir.

Ağ Örgülü Kovalent Katılar Arasındaki Bağlar
Yarı metaller veya yarı metallere yakın bazı ametallerin katı hallerinde ortaya çı çekim kuvvetidir. Katı silisyum, elmas, grafit gibi kovalent katıların erime noktaları çok yüksektir. Çünkü bu katıların molekülleri arasında ağ örgülü kovalent bağ vardır.

Grafitte Ağ örgüsü Elmasta Ağ örgüsü

Ä°yonik BaÄŸ
İyonik bağlı bileşiklerin hem molekül içi, hem molekül arası bağlanmaları iyoniktir.
Ä°yonik bileÅŸikler oda koÅŸullarında katı halde bulunurlar. Katı halde bulunan moleküllerde (+) ve (-) yüklü birbirine çok yakın olacağından aralarında çekim oluÅŸacaktır. Ä°yonik bileÅŸikler katı halde elektrik akımını iletmezler. Sıvı halde ya da çözündüklerinde elektrik akımını iletirler. Bu katıların kristal yapısı vardır ve kırılgan özelliÄŸe sahiptirler. (NaCl, K2S ……..)

Metal Bağı
Metal atomları arasında oluşan etkileşime metal bağı adı verilir.

  • Ä°;Ä°yonlaÅŸma enerjisi azaldıkça (peryot numarası arttıkça) metalik baÄŸlar zayıflar.
  • DeÄŸerlik elektronları sayısı artıkça metalik baÄŸ kuvveti artar.

Metalik bağda değerlik elektronları kristal içerisinde hareket ettiğinden dolayı bağlar a değil, kristalin bütününe ait olur. Metaller, değerlik elektronlarının oynaklığından dolayı ısı ve elektrik akımı iletkenliği, şekil verilebilme gibi özelliklere sahip olurlar.

 

  • KÄ°MYASAL BAÄžLAR
Eyl 21

REAKSÄ°YON HIZI
icon1 admin | icon2 Chemistry Education | icon4 09 21st, 2009| icon3No Comments »

 REAKSİYON HIZI
Birim zamanda reaksiyona girenlerin yada ürünlerin miktarlarındaki değişmeye reaksiyon hızı denir.
N2 + 3H2® 2NH3 reaksiyona göre;

Hızlar arasındaki ilişki

Potansiyel Enerji Tepkime Koordinatı Grafikleri
Bir tepkimenin gerçekleşebilmesi için,
1. Reaksiyona giren moleküller çarpışmalıdır.
2. Her çarpışma reaksiyonla sonuçlanmaz, uygun çarpışma olması gerekir.
3. Çarpışan moleküllerin belirli bir enerjiye sahip olmaları gerekir. Bu enerji reaksiyonunun gerçekleşebilmesi için gerekli olan minimum enerjidir. (Aktifleşme enerjisidir.)

GrafiÄŸin yorumu
1. Reaksiyona girenlerin enerjisi 0 k.kal’dir.
2. Ãœrünlerin enerjisi -50 k.kal’dir.
3. Eai = 70 k.kal Eag = 120 k.kal’dir. DH = -50 k.kal’dir.
4. DH = Eai – Eag
5. Yüksek sıcaklıkta girenler kararlıdır. Düşük sıcaklıkta ürünler kararlıdır.
Hız İfadesi ve Hıza Etki Eden Faktörler
Tek kademede gerçekleşen bir reaksiyonun hızı reaksiyona girenlerin derişimlerine göre yazılır. Her reaksiyonun aktifleşme enerjisi farklı olacağından her reaksiyon için farklı bir sabit kullanılmalıdır.
N2(g) + 3H2(g)® 2NH3(g)

V = k. [N2] . [H2]3

2X(g) + Y(s) ® Z(g) + T(k)

V= k . [X]2

Not : Katı ve saf sıvıların derişimleri sabit olduğundan hız ifadesinde yazılmazlar.
k: Her reaksiyon için farklı olan bir sabittir.
1. Derişim : Reaksiyona giren maddelerin derişimleri değiştirilirse hız da değişir.
2. Basınç – Hacim : Basıncın deÄŸiÅŸmesi hacmin deÄŸiÅŸmesine baÄŸlı olarak düşünülmelidir. Hacim deÄŸiÅŸirse reaksiyona giren tüm deriÅŸimleri deÄŸiÅŸeceÄŸinden hız da deÄŸiÅŸir.
3. Sıcaklık : Sıcaklığın arttırılması bütün tepkimelerin hızını arttırır.
Sıcaklık artarsa;
1. Moleküllerinin hareket hızı artar.
2. Çarpışma sayısı artar.
3. Ortalama enerji artar.
4. Aktifleşmiş kompleks sayısı artar.
5. k sabiti büyür.
Not : Sıcaklığın değişmesi ile aktifleşme enerjisinin değeri değişmez.
Bir tepkimenin farklı iki sıcaklıktaki tanecik sayısı enerji dağılım grafiği şekildeki gibidir.
1. Katalizör : Başlamış bir reaksiyona herhangi bir anda girerek reaksiyonun aktifleşme enerjisini düşürüp reaksiyonu hızlandıran daha sonra kendisinde hiçbir değişiklik olmadan elde edilen maddeye katalizör denir.
Katalizörler bir tepkimeyi baÅŸlatamazlar, baÅŸlamış tepkimeyi durduramazlar. tepkimenin yönünü deÄŸiÅŸtiremezler, ürün miktarına etki etmezler, tepkimenin DH’ını deÄŸiÅŸtiremezler. Ancak; tepkimenin aktifleÅŸme enerjisini deÄŸiÅŸtirirler, k sabitini deÄŸiÅŸtirirler ve tepkimenin mekanizmasını deÄŸiÅŸtirebilirler.
Not : Canlı organizmalarda katalizör görevi yapan enzimler vardır, bu arada reaksiyonu yavaşlatan inhibritörler vardır.
1. Temas Yüzeyi : Reaksiyona giren katı yada sıvıların temas yüzeyini arttırmak, reaksiyonun hızlanmasına sebep olur. Temas yüzeyini arttırmak derişimleri değiştirmeyeceğinden k sabitinin değişmesine sebep olur.

2. Maddenin Cinsi
1. İyon reaksiyonları diğer reaksiyonlara göre daha hızlı gerçekleşir.
2. Organik reaksiyonlar diğer reaksiyonlara göre daha yavaş gerçekleşir.
3. Reaksiyona giren çeşidi ve katsayı arttıkça reaksiyon daha yavaş gerçekleşir.
Kademeli (Mekanizmalı) Reaksiyon Hızı
Bir tepkime tek basamakta değil de birden fazla basamakta oluşuyorsa böyle tepkimelere kademeli reaksiyonlar denir. Kademeli reaksiyonlarda her basamağın kendine göre bir hızı vardır. Ancak net reaksiyonun hızını en yavaş kademe belirler.

Örnek
Kademeli olarak yürüyen OCl- + I- ® Cl- + OI-
tepkimesinin ara basamakları
OCl- + H2O ® HOCl + OH- (hızlı)
I- + HOCl ® HOI + Cl- (yavaş)
HOI + OH- ® H2O + OI- (hızlı)
ÅŸeklindedir.

Aşağıdaki soruları yanıtlayınız?
a. Ara ürünler hangileridir?
b. Katalizör hangi maddedir?
c. Reaksiyonun hız denklemi nasıldır?
d. Ortama saf H2O ilave edilirse hız nasıl değişir?

Çözüm
1. Ara ürün reaksiyonun birisinde ürün iken diğerinde reaktif konumun da olan maddelere denir. HOCl, OH-, HOI ara üründür.
2. Katalizör reaksiyona girip değişikliğe uğramadan çıkan maddelere denir.
H2O katalizördür.
3. Kademeli reaksiyonlarda hız denklemi yavaş basamağa göre yazılır.
Hız denklemi J = k. [I-] . [HOCl] dir.
1. Kademeli reaksiyonlarda hızı, yavaş basamaktaki maddelerin derişimlerinin değiştirilmesi sonucunda değişir. Ancak saf H2O ilavesi çözeltisinin hacmini artıracağından yavaş basamaktaki I- ve HOCl derişimleri azalır ve hız küçülür.
Hızın Takip Edilmesi ve Ölçülmesi
1. Renk değişimi olan reaksiyonlarda renk değişimiyle hız takip edilebilir.
2. İyon reaksiyonlarında elektrik iletkenliği ölçülerek hız takip edilebilir.
3. reaksiyonlarında ise reaksiyon giren mol sayısı ürünlerin mol sayısından farklı ise basınç değişimiyle ölçülebilir.

Google Adsense Privacy Policies