ASÄ°T – BAZ KAVRAMLARI
Asit: Sulu çözeltilere H+ iyonu verebilen maddelerdir.
Baz: Sulu çözeltilere OH- iyonu verebilen maddelerdir.
DiÄŸer bir ifadeyle H+ iyonu verebilen maddelere asit, H+ iyonu alabilen maddelere baz denir.
Bu genel tanıma göre;
denkleminde HF, H+ iyonu verebildiğinden asit, H2O, H+ iyonu alabildiğinden bazdır.
Tepkime çift yönlü olduğundan H3O+ iyonu, H+ iyonu verebildiğinden asit, F- ise H+ alabildiğinden bazdır.
Asit-1 Baz-2 Asit-2 Baz-1
şeklinde yazılabilir. Bu ise herbir asit ve bazın birer eşlenik asit-baz çiftinden oluştuğunu gösterir.
Örnek olarak:
Asit-1 Baz-2 Asit-2 Baz-1
Baz-2 Asit-1 Asit-2 Baz-1
Aynı numarayla gösterilen asit baz çiftine konjuge asit-baz çifti denir.Â
Â
SUYUN Ä°YON DENKLEMÄ°
Su çok az dahi olsa elektrik akımını ilettiğine göre, su içerisinde iyonların bulunduğu aklımıza gelmelidir.
şeklinde iyonlaşır.
Olay bir denge olayı olduğundan denge sabitine suyun denge sabiti (Ksu) denir.
25 °C de deneysel olarak Ksu değeri 1.10-14 olarak hesaplanmıştır.
Ksu = [H+].[OH-]
eşitliği bütün sulu çözeltiler için geçerlidir.
Asit suya H+ iyonu vereceğine göre [H+] = [OH-] eşitliği bozularak [H+] > [OH-] olacaktır.
Baz suya OH- iyonu verecek ya da H+ iyonu alacaktır.
Baz çözeltisi için [H+] < [OH-] söz konusu olacaktır.
Not: Bir çözelti asit çözeltisi ise işlemler H+ iyonlarıyla yapılmalıdır. Çözelti baz çözeltisi ise işlemler OH- iyonlarıyla yapılmalıdır.
pH ve pOH
pH = -log[H+]
pOH = -log[OH-]
pH + pOH = 14
eÅŸitlikleri yardımıyla bir çözeltinin [H+] deriÅŸimi ya da [OH-] deriÅŸimi bilinirse pH’ı ya da pOH’sı, pH’ı ya da pOH’ı bilinen bir çözeltinin [H+] deriÅŸimi ya da [OH-] deriÅŸimi bulunur.
Saf su için;
[H+]= [OH-]= 1.10-7 olduÄŸundan
pH = -log[1.10-7]
pH = 7
pOH = -log[1.10-7]
pOH = 7 bulunur.
Örnek – 1
Bir asit çözeltisinin [H+] deriÅŸimi 1.10-3 M ise bu çözeltinin pH ve pOH’ı nedir?
Çözüm
[H+] = 1.10-3 M ise
pH = -log[H+]
pH = -log[1.10-3]
pH = 3
pOH = 11 olarak bulunur.
ZAYIF ASÄ°T ve BAZLAR (Ka ve Kb)
Kuvvetli asitler ve bazlar suda % 100 iyonlaştıklarından bunlarla ilgili soruları denge sabiti kullanmadan çözüyorduk. Ancak zayıf asit ve bazlarda %100 iyonlaşma olmadığından bir denge söz konusudur.
Zayıf HA asiti için;
ya da
Şeklinde denge denklemleri yazılabilir.
Zayıf asitler için uygulanan işlemlerden hareket ederek zayıf bazlar için gerekli eşitlikler elde edilebilir.
Örnek – 2
0,1 M lık HA asitinin pH =3 tür. Buna göre, asitin Ka sı kaçtır?
Çözüm
pH = 3 ise [H+] = 1.10-3 olduÄŸundan,
[A-] = 1.10-3 olacaktır.
9 ihmal edilir.
0,1 in yanında 1.10-3 çok küçük olduğundan ihmal edilir.
Ka = 1.10-5 olarak hesaplanır.
NÖTÜRLEŞME
Asit + Baz ® Tuz + H2O
reaksiyonuna nötrleşme reaksiyonu denir. Herhangi bir asitle herhangi bir bazın tepkimeye girerek tuz oluşturması işlemine nötrleşme olayı denir.
Genel nötürleşme denklemi
H+ + OH- ® H2O şeklindedir.
Asitten gelen H+ iyonlarıyla bazdan gelen OH- iyonlarının birleşmesi olayı nötürleşmedir. Asitten gelen H+ iyonlarının mol sayısı ile, bazdan gelen OH- iyonlarının mol sayısı birbirine eşit ise ortam nötr olur. Yani pH = 7 olur.
TAMPON ÇÖZELTİLER
- Z;Zayıf bir asit ve bu asitin tuzunun karışımından oluşan çözeltiler tampon çözeltidir.
- Z;Zayıf bir baz ve bu bazın tuzunun karışımından oluşan çözeltiler tampon çözeltidir.
- Kuvvetli bir baz ile zayıf bir asitin birleşmesiyle oluşan tuzlar bazik tuz özelliği gösterirler ve bu tuzların anyonu hidrolize uğrar.
- Z;Zayıf asit ile zayıf bazın birleşmesiyle oluşan tuzlarda hem katyon, hem anyon hidrolize uğrar.
|
